YARALIYA UYGUN POZİSYONUN VERİLMESİ
- Bilinci yerinde olmayan kazazedeler sabit yan yatış pozisyonunda sevk edilmelidir.(Kırık,göğüs yaralanması,omurga zedelenmesi yoksa)
- Omurga kırığında kazazede sedyeye sırtüstü yatırılır boyun ve bel her iki taraftan desteklenir. Varsa tahta atelle tesbit edilir.
- Kol ve bacak kemiği kırıklarında kol kırığında kazazede oturtulur,bacak kemiği kırıklarında ise sırt üstü yatış pozisyonunda taşınır.
- Kalça kırığında yaralı sırt üstü yatırılır,bacak arası desteklendikten sonra birbirine bağlanır.
- Açık karın yaralanmalarında yaralı sırt üstü yatırılır.Yara vücut eksenine dik ise dizler bükülür,paralel ise dizler uzatılır.
- Zor solunum yapan yaralı yan yatış pozisyonunda taşınır.
- Baş ve yüz yaralanmasında yaralı yarı oturuş pozisyonunda sevk edilir baş ve sırt altı yastıkla desteklenir.
- Baş yaralanması ve kulaktan kan geliyorsa kan gelen kulağı aşağı gelecek şekilde yan yatış pozisyonuna alınır.
- Şok veya şuuru yerinde olmayan yaralı şok pozisyonunda veya yan yatış pozisyonunda taşınır.
KANAMALAR VE İLK YARDIM
İç kanamalar ve ilk yardım
Belirtileri
- Baş dönmesi,huzursuzluk,baygınlık hali,ağız kuruması
- Soğuk cilt,soğuk terleme,yapışkan ve soluk deri,
- Atımı zayıf,sayısı hızlı ve düzensiz,
- Solunum sayısında artma ve yüzeysel solunum,
- Kanayan bölgede şişme,morarma,sertlik(karında şişme gibi)
- Dışa açılan organdan kan gelmesidir.
BASINÇ NOKTALARINA BASKI UYGULANMASI
- Şakak bölgesi kanamalarında hemen kulak önüne
- Yüz bölgesi kanamalarında kanama tarafında alt çene kemiğinin alt kenarının ortalarına
- Baş ve yüzün bir tarafındaki kanamalarda alt çene köşesinin hemen altında kuruyan tarafta boyuna bastırarak
- Kol kanamalarında köprücük kemiğinin üçte bir iç kısmının altına
- Bacak kanamalarında kasık noktalarına
ŞOK, BAYILMA VE KOMADA İLK YARDIM
Şokun sebepleri
- Açık kan kaybı,
- Kalp yetmezliği,kan yapısındaki değişiklikler,
- Çok şiddetli ağrı ve sancı
- Ani korku, aşırı heyecan
- Bazı enfeksiyon hastalıkları
- Zehirlenmeler, gıda ve ilaç alerjisi
Şokun belirtileri
- Yaralı soğuk, soğuk terler. Bu ter yapışkan bir terdir. Yüzü soluk, sarı renktedir. Deri soğuktur, soluktur.
- Gözleri göz çukuruna batmış durumdadır, sanki bunu sivrilmiş gibidir.
- Nabız zayıftır ve hızlıdır, güçlükle alınır buna iplik gibi nabız denir.
- Vücut sıcaklığı düşmüştür.
- Kan basıncı düşmüştür.kazazedenin solunumu hızlanmıştır.
Bayılmanın sebepleri
- Oksijen azlığı,
- Kalp ve dolaşım bozuklukları, kan basıncının ani düşmesi
- Zehirlenmeler
- Sinir sistemini etkileyen aniden oluşan faktörler
- Kafadan alınan şiddetli darbeler
Bayılmanın belirtileri
- Halsizlik,
- Soğuk ve soluk cilt,
- Baş dönmesi,
- Yavaş ve zayıf nabız,
- Kusma.
Not : Bayılan hasta şok pozisyonuna alınır.
Kalp durmasının belirtileri
- Nabzın hissedilmemesi
- Göz bebekleri büyür(ışığı görünce küçülmez)
- Refleks kaybolur, solunum durur,
- Bilinç kaybı meydana gelir,
- Beden ısısı düşer ve vücutta genel bir morarma görülür.
BAŞ YARALANMALARI
Belirtileri
- Başta yaralar,kanamalar,şişmeler ve şekil bozuklukları
- Baş ağrısı, baş dönmesi,
- Bulantı kusma,
- Geçici hafıza kaybı veya koma durumu,
- Nabız zayıf ve düzensiz,
- Göz bebeklerinde büyüklük farkı,
- Tam ya da yarım felç,
- Dışa açılan organlardan (kulak, ağız, burun) kan gelmesi, göz çevresinde morarma.
GÖĞÜS YARALANMALARI
Belirtileri
- Göğüste açık ve kapalı yaralar,
- Deride morarmış bölgeler, kaburga kırıkları,
- Öksürükle birlikte köpüklü kan,
- Ağrı, sancı ve şok belirtileri
Not : Göğsünde açık yara olan kazazede oturuş veya yarı oturuş pozisyonunda sevk edilir.
KARIN YARALANMALARI
Belirtileri
- Karında şişlik , sertlik, morarma
- Ağrı, şok belirtileri,bulantı ve kusma,
- Gözle görülen derin yaralar,
- İç organların dışarı çıkması ve sıvı kan gelmesidir.
Karın yaralanmasında ilkyardım
- Kapalı karın yaralanmalarına soğuk kompres uygulanır.
- Ağızdan yiyecek içecek verilmez şoka önlem alınır.
- Susuzluk hissi fazla ise ağız ıslatılır.
- İç organlar dışarıda ise yara üzerine toplanır,üstü ıslak gazlı bezle örtülür.
- Yaranın yönü vücut eksenine dik ise dizler bükülür.paralel ise dizler uzatılır.
OMURİLİK YARALANMALARI
Belirtileri
- Omuriliğin yaralandığı yerden aşağı kısmında, duyu kaybı ve hareketsizlik,
- Yaralanan yerde şiddetli ağrı neticesinde gelişen şok,
- Deri ve omurga çevresinde şişme morarma ile görülen yaralar.
İlk yardım
- Açık yara varsa sarılır,
- Şoka karşı önlem alınır,
KIRIKLAR VE İLK YARDIM
Belirtileri
- Kırık bölgesinde morluk, şişme ve şiddetli ağrı,
- Kırık bölgesinde şekil bozukluğu dokunmaya karşı hassasiyet,
- Elle kontrollerde kırılan uzuvlardan ses gelmesi,
- Duyu bozuklukları ve hareketsizlik, kuvvetsizlik.
Kırıklarda genel ilk yardım uygulaması
- Kırığı olan kazazede hareket ettirilmeden tespit edilir.
- Kanama ve şok önlemleri alınır,yaralar dış etkenlerden korunur.
- Uygun pozisyon aldırılarak, bu durumda sevki sağlanır.
Köprücük kemiği kırıklarında tespit
Atel kullanılmaz, koltuk altı desteklenir. Kırık tarafındaki kol ters tarafa,omuza üçgen sargı bezi ile asılır.kazazede oturuş pozisyonunda taşınır.
Üst kol kemiği kırıkları
Pamukla beslenmiş atel ya da tahta parçası üst kol kemiğine paralel olarak tespit edilir.tesbit edilen kol üçgen sargı bezi ile boyuna asılır.kazazede oturuş pozisyonunda sevk edilir.
Ön kol kemiği kırıklarında
Üçgen sargı bezi ve atelle tespit edilir. Dirsek kırıklarında dirsek bükülmez.oturuş pozisyonunda sevk edilir.
Kaburga kemiği kırıklarında
İkiye katlanmış 3 adet üçgen sargı bezi iki parmak aralıkla kırık bölgesine gelecek şekilde kazazedenin göğsüne sarılır,kazazedeye derin nefes verdirerek sağlam koltuk altından düğümlenir.göğüs kırığı tespitinden sonra kırık taraftaki kol askıya alınarak hareket engellenir.
Omurga kemiği kırıkları ve Kalça kemiği kırıkları
Omurga kemiği kırığı tespit olunan kazazedeleri taşımak için en az 3 ilk yardımcı gerekmektedir. Taşımada kullanılan sedyeler sert ve yaralının boyundan en az 15-20 cm uzun olmalıdır. 3 ilk yardımcı kazazedeyi başından, belinden ve ayaklarından tutarak dikkatlice kaldırırlar.bir başkası sedyeyi yaralının altına sürer.yaralı kollar, bacaklar ve gövdesinden sedyeye tespit edilir. Baş altına yastık konmaz ve baş her iki taraftan desteklenerek hareketi önlenir.
Bacak ve ayak kemiği kırıkları
Üst bacakta kırık tespit edilmiş ise topuktan koltuk altına kadar olan bölge tespit edilir.yaralı yatar pozisyonda sevk edilir.
Kırık diz ile ayak arasında ise topuktan kalçaya kadar olan bölge tespit edilir.yaralı yatar pozisyonda sevk edilir.
Kafatası kırıkları
Şuuru yerinde ise hasta oturtulur. Şuur yerinde değilse baş hafif yukarı gelecek şekilde yatırılır. Kulak ya da burudan kan geliyorsa kanayan tarafa doğru yatırılır.varsa başına soğuk kompres uygulanır.
Çene kırığı
Baş öne eğik tutulur.yaralı hastaneye oturarak sevk edilir.
Çıkıklar ve ilk yardım
Çıkık eklemler yerine konmak için uğraşılmaz,hareketsiz hale getirilir,vücut sıcak tutulur. Çıkık bölge 12 saat soğuk, sonraki 12 saat sıcak uygulama yapılır.
Burkulmalar ve ilk yardım
Burkulan yer yüksekte tutulur,sıkı bir bandaj yapılır varsa soğuk kompres yapılır.ilk 12 saat soğuk daha sonra sıcak uygulama yapılır.
YARALI TAŞIMAYA HAZIRLANMA
Öncelik dereceleri
Birinci derecede öncelikli taşınması gerekenler
- Solunum ve dolaşım zorluğu olanlar,
- Şoka girenler,
- Göğüs yaralanmaları ve hayati kanamalar,
- Üçüncü derece yanıklar,
- Açık karın yaralanması olanlar,
- Solunum yolu zehirlenmesi olanlar,
İkinci derecede öncelikli taşınması gerekenler
- Önemli kırıklar, iç kanamalar,
- Karın bölgesi yaralı hastalar,
- Turnike uygulananlar,
- Kafa yaralanmaları,
- Fazla sayıda açık veya kapalı yarası olanlar,
- Donmalar,
- Bilinci kaybolmuş olanlar.
Üçüncü derecede öncelikli taşınması gerekenler
- Basit yaralanma ve kırıklar,
- Küçük yanıklar,
- Omurga kırığı ve omurilik yaralanması,
- Burkulma ve çıkık durumu olanlar,
Dördüncü derecede öncelikli taşınması gerekenler
- Aşırı derecede geniş yanıklar
ZEHİRLENMELER
Sindirim yoluyla olan zehirlenmeler
Zehirli madde sindirim yoluyla vücuda alındıktan sonra 40 dakika içinde hastanın kusturulması lazımdır.
İlk yardım
- Hastaya bol su içirilir. Bunun yanı sıra süt, yumurta akı, nişasta, yoğurt ve ayran içirilir.
- Önce kusma denenir.
- Asit baz gibi tahriş edici zehirleyicilerle zehirlenme olursa hasta asla kusturulamaz.mümkünse ortamı nötrleştirici içecekler verilir.asit zehirlenmelerinde süt ve bikarbonatlı su, baz zehirlenmelerinde ise sirkeli limonlu su içirilir.
Yılan ve akrep sokmasında ilk yardım
Yılan sokmasında kazazedenin hareketsizliği sağlanır,ısırılan yer ortada olacak şekilde turnike uygulanır ısırılan yerin çevresi yakılmış temiz bir kesici aletle 1-2 çizilerek kanatılır, emilerek tükürülür. Şoka önlem alınır.
Akrep sokmasında ise varsa sokulan yere amonyak sürülür.
Arı,örümcek ve diğer böcek sokmalarında
Önlem olarak ısırılan bölge sabunlu su ile yıkanır,soğuk kompres ve amonyak uygulanabilir.
GÜNEŞ ÇARPMASI
Hastaya uygun bir ortam sağlanır. Su ve tuz kaybının giderilmesi için meyve veya tuzlu ayran verilir.
DONMALAR
Donan kişiler aşamalı şekilde soğuktan sıcağa doğru alınır. Uyumasına izin verilmez. Bilinci açık ise sıcak içecekler verilir.kazazede açılmadan masaj yapılmaz, elbiseler çıkarılmaz. Çünkü deri donmuş elbiselere yapışmıştır. Gerekiyorsa suni solunum yapılır hastaneye sevk edilir.